Brieven gekregen van Yad Vashem, Israël IX.
Mijn geliefden, (dinsdag) 22-6-1943
Jullie verjaardagsbrief uit Mont Pellerin kreeg ik woensdag al. Wij waren allen zeer verheugd en het verlangen jullie allen weer te zien nam ontzettend toe. Ondertussen vertoont jullie leven weer een opgaande lijn en het doet goed te horen dat jullie na al het gedane werk nu tot rust zijn gekomen. Jullie zullen je wel herboren voelen, weer in een comfortabel nest te verkeren en de verdere ontwikkelingen vanuit een vogel perpectief te kunnen afwachten. Ik ben heel benieuwd Dolly, of jij naar de universiteit zult gaan. Wanneer je naast jewerk nog zin hebt om te schrijven, schrijf daar dan eens over. En jij mijn Vincentje, schrijf eens over jou school. Je hebt zeker weten al veel vrienden op de tandradbaan gemaakt. Daarmee heb ik in 1900 ook gereist, toen was Papa nog niet eens geboren. hebben jullie ook in Montreux het feest van de narcissen meegemaakt en zelf deze bloemen in grote hoeveelheden geplukt? Wat heb ik daar een plezier gehad! Wat aangenaam en leuk voor jou Hansi dat de cursus zo interessant is, jammer dat ik er niet aan kan deelnemen en mij kennis kan verschaffen.Zou dat met mijn oude hoofd nog kunnen? Ik geloof het nauwelijks. Mijn inspannende dagelijkse werkzaamheden van 's morgen zes uur tot 's avonds hald twaalf neemt iedereen voor lief. Zo zal het jou ook vergaan Ruthje. Ik ben blij dat de moderne machines het je wat makkelijker maken.
Met gemengde gevoelens zag ik hier de Ledermanns verschijnen. Wij zien elkaar nu vaker dan ooit. Elke avond na gedane arbeid, dus tussen acht en half negen komen zij met Heinz naar mij. Wij kunnen hier, welliswaar niet op ons zelf, aan een tafel en op houten banken zitten en kunnen voor een ogenblik vergeten waar wij zijn. Natuurlijk ben ik blij dat ik de 30ste, niet zoals bij de gouden huwelijksdag, het alleen vieren moest. Jullie brieven, Paulientjes, die in de laaste veertien dagen aangekomen zijn, hebben mij, net zo als de pakjes erg verheugd. Alles is bruikbaar en welkom. Wij hebben recentelijk behoefte aan brood en boter en eventueel jam. Jullie hebben dat misschien ook. Van Charlotte en Lizzie kregen wij laatst drie pakketten, één met vijf eieren, augurken een brood en tomaten. En één met vijf 'pfisschen'. Je hebt geen idee hoe snel alles in onze vijf magen (Heinz meegerekend) verdwenen is. Lieske stuurde weer een pakket aan dr. Polak waarbij er een roggebrood voor mij in zat. Het is onroerend voor jou. Twee dagen later schreef zij mij een leuke brief. Jullie hebben jullie weer geheel onnodig zorgen gemaakt. Men weet gewoon niet waar men aan toe is. Vandaag zijn van hier uit 16 Engelse vrouwen zonder mannen naar het gevangenenkamp in Vittel doorgereisd. Zij geloven natuurlijk dat zij men hun mannen weg zouden kunnen komen. De teleurstelling was natuurlijk groot.
In Kamp Westerbork zaten tijdens de Tweede Wereldoorlog diverse groepen vrouwen met een Britse (Engelse) nationaliteit of achtergrond vast. Het ging hierbij vaak om Joodse vrouwen die in Engeland woonden of getrouwd waren met een Brit, maar in Nederland terechtkwamen.
Het interneringskamp Vittel (1941-1944) in Frankrijk was een door de nazi's opgezet kamp, gevestigd in luxehotels in de Vogezen. Het diende primair voor de detentie van Britse/Amerikaanse burgers en Joden met (zuid-)Amerikaanse papieren, bedoeld als ruilmiddel. Ondanks betere omstandigheden dan in vernietigingskampen, werden velen uiteindelijk gedeporteerd.
Men zegt dat deze week de 'gemengden', althans het deel wat zich hier bevindt teruggestuurd zal worden en er heerst onder hen grote spanning. Zij moesten natuurlijk hun vrijwillge besluit ter sterilisatie ondertekenen. Ik heb net voor onze tafel surrogaatkoffie gezet, een erg te genieten brouwsel, zeker wanneer wij daar ook suiker en melk en wat te eten bij hebben. Men is tevreden over een extra drankje.
Na vijf uur moet de brief ingeleverd worden, dus hoogste tijd. Wel Paulientje ik moet je nog bedanken voor je lieve brief met de fraaie tekeningen waarmee ik kon opmaken hoe gezellig de verjaardag van Annemarieke is geweest en wat voor mooie cadeaus zij gekregen heeft. Jouw brief Lientje, waarin je de samenkomst met je vriendin beschrijft heeft mij zeer geinteresseerd. Wat opwekkend en ondernemend iz zij. Hopelijk heeft zij een paar gezellige dagen bij jouw vrienden. Weest allen duizend keer gegroet en omhelst
van O-Mutti
Kusje voor Carlijntje. Wat lief dat zij al zelf schrijft.
Miijn geliefden, ik heb geluk, ik heb meteen de mij passende arbeid in de barak voor aanstaande moeders en moeders met zuigelingen en kleine kinderen kreeg, hier ben ik het meisje voor van alles en nog wat, beginnende met het aanmaken van kachels, barak uitschrobben, het wassen van kinderkleding, het in bad doen van zuigelingen, eten halen, de zwaar beproefde moeders helpen waar het maar kan. Heb dus werkelijk schorten nodig. Ook dekens. Heb hierdoor een goed werkend toilet, steeds extra eten en volle melk. De leidster van de zaal is onze Julie de Vries, wiens moeder, mevrouw Spitze, ook hier woont en mij zeer verwend. Ook Sanne profiteerd hiervan. Bial heeft daar naast extra melk en pap voorgeschreven. Het gaat met mij dus goed. Franz sorteerd zittend dagelijk een halve dag peulvruchten en hoopt in het orkest te kunnen komen. Sanne heeft zich opgeworpen als ordonasse bij de woningdienst. Haar halve klas is hier, ook heeft zij vriendinnen die oud ingezettenen zijn en in huisjes wonen. Gisteravond waren bij bij Bial, Sanne bij een jeugdbeweging die Nathan der Weise leest en waar leuke grammofoonplatengedraaid werden. Wij krijgen het blauwe stempel voor Palestina, wat zeer aangenaam is. Ook allleen daardoor snel werk gevonden, moest anders buitenwerk doen. Het eten smaakt ongelofelijk goed, men moet er echter veel brood bij hebben. Ik heb op 1 juli schrijfdag. Daag! Jullie Ilse.
Liefste Ruth en Hans, wij hopen en verwachten dat het jullie verder goed gaat.
Nathan der Weise, geschreven door Gotthold Ephraim Lessing (1779)
Het verhaal speelt zich af tijdens de Derde Kruistocht, gedurende een wapenstilstand in Jeruzalem. Als de jood Nathan van een zakenreis terugkomt, hoort hij dat zijn pleegdochter Recha door een Tempelier uit het vuur is gered. De orderidder dankt zijn leven dankzij de genade die moslimheerser sultan Saladin hem schonk. Deze heeft hem als enige van twintig gevangenen gratie geschonken omdat hij op Saladins broer Assad leek. Nathan brengt de tempelier een bezoek om zijn dank uit te spreken. Ondertussen heeft Saladin geldzorgen en laat daarom Nathan bij hem brengen, onder het mom Nathans bekende wijsheid te testen, en vraagt naar de ware religie. Nathan antwoordt met een ringparabel. Saladin herkent gelijk de uitkomst door de gelijkberechtiging onder de drie monotheïsitsche religies. Diep onder de indruk verzoekt hij Nathans vriend te mogen zijn. Nog verheugder is hij wanneer Nathan hem een lening aanbiedt zonder erom gevraagd te hebben. De tempelier is verliefd geworden op Recha en wil met haar trouwen. Als hij via Raja, Nathans huishoudster, ontdekt dat Recha geadopteerd is, en van christelijke ouders stamt, wendt hij zich tot de patriarch van Jeruzalem, hoewel Nathan zich ten opzichte van een huwelijk zich terughoudend opstelt. De onderlinge verhoudingen blijken echter iets gecompliceerder als ze op het eerste gezicht lijken.
Jullie verjaardagsbrief uit Mont Pellerin kreeg ik woensdag al. Wij waren allen zeer verheugd en het verlangen jullie allen weer te zien nam ontzettend toe. Ondertussen vertoont jullie leven weer een opgaande lijn en het doet goed te horen dat jullie na al het gedane werk nu tot rust zijn gekomen. Jullie zullen je wel herboren voelen, weer in een comfortabel nest te verkeren en de verdere ontwikkelingen vanuit een vogel perpectief te kunnen afwachten. Ik ben heel benieuwd Dolly, of jij naar de universiteit zult gaan. Wanneer je naast jewerk nog zin hebt om te schrijven, schrijf daar dan eens over. En jij mijn Vincentje, schrijf eens over jou school. Je hebt zeker weten al veel vrienden op de tandradbaan gemaakt. Daarmee heb ik in 1900 ook gereist, toen was Papa nog niet eens geboren. hebben jullie ook in Montreux het feest van de narcissen meegemaakt en zelf deze bloemen in grote hoeveelheden geplukt? Wat heb ik daar een plezier gehad! Wat aangenaam en leuk voor jou Hansi dat de cursus zo interessant is, jammer dat ik er niet aan kan deelnemen en mij kennis kan verschaffen.Zou dat met mijn oude hoofd nog kunnen? Ik geloof het nauwelijks. Mijn inspannende dagelijkse werkzaamheden van 's morgen zes uur tot 's avonds hald twaalf neemt iedereen voor lief. Zo zal het jou ook vergaan Ruthje. Ik ben blij dat de moderne machines het je wat makkelijker maken.
Met gemengde gevoelens zag ik hier de Ledermanns verschijnen. Wij zien elkaar nu vaker dan ooit. Elke avond na gedane arbeid, dus tussen acht en half negen komen zij met Heinz naar mij. Wij kunnen hier, welliswaar niet op ons zelf, aan een tafel en op houten banken zitten en kunnen voor een ogenblik vergeten waar wij zijn. Natuurlijk ben ik blij dat ik de 30ste, niet zoals bij de gouden huwelijksdag, het alleen vieren moest. Jullie brieven, Paulientjes, die in de laaste veertien dagen aangekomen zijn, hebben mij, net zo als de pakjes erg verheugd. Alles is bruikbaar en welkom. Wij hebben recentelijk behoefte aan brood en boter en eventueel jam. Jullie hebben dat misschien ook. Van Charlotte en Lizzie kregen wij laatst drie pakketten, één met vijf eieren, augurken een brood en tomaten. En één met vijf 'pfisschen'. Je hebt geen idee hoe snel alles in onze vijf magen (Heinz meegerekend) verdwenen is. Lieske stuurde weer een pakket aan dr. Polak waarbij er een roggebrood voor mij in zat. Het is onroerend voor jou. Twee dagen later schreef zij mij een leuke brief. Jullie hebben jullie weer geheel onnodig zorgen gemaakt. Men weet gewoon niet waar men aan toe is. Vandaag zijn van hier uit 16 Engelse vrouwen zonder mannen naar het gevangenenkamp in Vittel doorgereisd. Zij geloven natuurlijk dat zij men hun mannen weg zouden kunnen komen. De teleurstelling was natuurlijk groot.
In Kamp Westerbork zaten tijdens de Tweede Wereldoorlog diverse groepen vrouwen met een Britse (Engelse) nationaliteit of achtergrond vast. Het ging hierbij vaak om Joodse vrouwen die in Engeland woonden of getrouwd waren met een Brit, maar in Nederland terechtkwamen.
Het interneringskamp Vittel (1941-1944) in Frankrijk was een door de nazi's opgezet kamp, gevestigd in luxehotels in de Vogezen. Het diende primair voor de detentie van Britse/Amerikaanse burgers en Joden met (zuid-)Amerikaanse papieren, bedoeld als ruilmiddel. Ondanks betere omstandigheden dan in vernietigingskampen, werden velen uiteindelijk gedeporteerd.
Men zegt dat deze week de 'gemengden', althans het deel wat zich hier bevindt teruggestuurd zal worden en er heerst onder hen grote spanning. Zij moesten natuurlijk hun vrijwillge besluit ter sterilisatie ondertekenen. Ik heb net voor onze tafel surrogaatkoffie gezet, een erg te genieten brouwsel, zeker wanneer wij daar ook suiker en melk en wat te eten bij hebben. Men is tevreden over een extra drankje.
Na vijf uur moet de brief ingeleverd worden, dus hoogste tijd. Wel Paulientje ik moet je nog bedanken voor je lieve brief met de fraaie tekeningen waarmee ik kon opmaken hoe gezellig de verjaardag van Annemarieke is geweest en wat voor mooie cadeaus zij gekregen heeft. Jouw brief Lientje, waarin je de samenkomst met je vriendin beschrijft heeft mij zeer geinteresseerd. Wat opwekkend en ondernemend iz zij. Hopelijk heeft zij een paar gezellige dagen bij jouw vrienden. Weest allen duizend keer gegroet en omhelst
van O-Mutti
Kusje voor Carlijntje. Wat lief dat zij al zelf schrijft.
Miijn geliefden, ik heb geluk, ik heb meteen de mij passende arbeid in de barak voor aanstaande moeders en moeders met zuigelingen en kleine kinderen kreeg, hier ben ik het meisje voor van alles en nog wat, beginnende met het aanmaken van kachels, barak uitschrobben, het wassen van kinderkleding, het in bad doen van zuigelingen, eten halen, de zwaar beproefde moeders helpen waar het maar kan. Heb dus werkelijk schorten nodig. Ook dekens. Heb hierdoor een goed werkend toilet, steeds extra eten en volle melk. De leidster van de zaal is onze Julie de Vries, wiens moeder, mevrouw Spitze, ook hier woont en mij zeer verwend. Ook Sanne profiteerd hiervan. Bial heeft daar naast extra melk en pap voorgeschreven. Het gaat met mij dus goed. Franz sorteerd zittend dagelijk een halve dag peulvruchten en hoopt in het orkest te kunnen komen. Sanne heeft zich opgeworpen als ordonasse bij de woningdienst. Haar halve klas is hier, ook heeft zij vriendinnen die oud ingezettenen zijn en in huisjes wonen. Gisteravond waren bij bij Bial, Sanne bij een jeugdbeweging die Nathan der Weise leest en waar leuke grammofoonplatengedraaid werden. Wij krijgen het blauwe stempel voor Palestina, wat zeer aangenaam is. Ook allleen daardoor snel werk gevonden, moest anders buitenwerk doen. Het eten smaakt ongelofelijk goed, men moet er echter veel brood bij hebben. Ik heb op 1 juli schrijfdag. Daag! Jullie Ilse.
Liefste Ruth en Hans, wij hopen en verwachten dat het jullie verder goed gaat.
Nathan der Weise, geschreven door Gotthold Ephraim Lessing (1779)
Het verhaal speelt zich af tijdens de Derde Kruistocht, gedurende een wapenstilstand in Jeruzalem. Als de jood Nathan van een zakenreis terugkomt, hoort hij dat zijn pleegdochter Recha door een Tempelier uit het vuur is gered. De orderidder dankt zijn leven dankzij de genade die moslimheerser sultan Saladin hem schonk. Deze heeft hem als enige van twintig gevangenen gratie geschonken omdat hij op Saladins broer Assad leek. Nathan brengt de tempelier een bezoek om zijn dank uit te spreken. Ondertussen heeft Saladin geldzorgen en laat daarom Nathan bij hem brengen, onder het mom Nathans bekende wijsheid te testen, en vraagt naar de ware religie. Nathan antwoordt met een ringparabel. Saladin herkent gelijk de uitkomst door de gelijkberechtiging onder de drie monotheïsitsche religies. Diep onder de indruk verzoekt hij Nathans vriend te mogen zijn. Nog verheugder is hij wanneer Nathan hem een lening aanbiedt zonder erom gevraagd te hebben. De tempelier is verliefd geworden op Recha en wil met haar trouwen. Als hij via Raja, Nathans huishoudster, ontdekt dat Recha geadopteerd is, en van christelijke ouders stamt, wendt hij zich tot de patriarch van Jeruzalem, hoewel Nathan zich ten opzichte van een huwelijk zich terughoudend opstelt. De onderlinge verhoudingen blijken echter iets gecompliceerder als ze op het eerste gezicht lijken.
Brief geschreven door Ellen Citroen-Philippi en Ilse Ledermann-Citroen.
Franz & Ilse Ledermann, barak 71.
Marechaussee.
Post.
ziekenbarakken.
batterijwerkplaatsen.
vliegtuigdemontage.
Registratie.
Huisvesting.
Huisvesting.
Administratie.
Zuigelingen & kleine kinderen.
Meisjes barak.
Ouderen barak.
Mijn lieve Treumanns, 7 juli 1943.
De laatste brief werd door Ilse geschreven. Deze is van Franz. Heel veel dank voor jullie brief. Jullie weten niet wat berichten van buiten hier betekenen. Ook de krant, die ik nu regelmatig ontvang, is een oprechte troost. Zij is gisteren niet gekomen, kunnen jullie misschien nagaan of er met het abonnement iets aan de hand is? Wij hebben nu alle drie de 'kampziekte' gekregen, dat meestal na 24 dagen begint. Susie (Sanne) had het snel achter de rug. Bij Ilse was het veel heftiger, met flauwvallen en koorts, voel zich wel beter, maar is nog zwak en ligt nog in bed. Ik ben net begonnen, moet soms mijn werkzaamheden afbreken en voed mijzelf met havermout en toast. Ilse en ik werken, zij in de moederbarak, werk dat haar bevalt, maar wat ook tamelijk uitputtend is, voornamelijk voor de vrouw van I.S. de Vries. Ik werk acht uur in een bedrijf dat peulvruchten sorteerd. Men went ook daar aan. Er is een kleine kans op aangenamer werk. Maar dat soort zaken zijn op zichzelf onbelangrijk. Men spreekt zijn bekenden veelvuldig zodat men eigenlijk niet veel meer te vertellen heeft. Ze zijn bijna allemaal hier. Bedank de Zielenrägers voor hun lieve brief en Johan Bendien voor de alt viool. Het weer is afschuwelijk. Een mengeling van gloeiende zon, zandstormen en slagregens. Deze omgeving zou ik nooit als woonbestemming uitkiezen. Ilse en wij allen zijn zeer dankbaar dat onze wensen, door de bemiddeling van de Joodse Raad, snel in vervulling zijn gegaan en voor het keukenpakket. Ilse komt nu zij in bed ligt veel aan lezen toe, van mijn kant ben ik de studie Hebreeuws, die ik precies 10 jaar geleden onderbroken heb, weer opgepakt. Groeten aan alle geliefden en bekenden jullie Franz.
(Ilse): Het gaat al beter met mij. Wij missen Hans Goldschmidt en zijn moeder. Franz en ik zien elkaar 's avonds, men komt tot niets, zondags zijn wij steeds bij Bial, verder geen tijd voor bezoek. Dank voor Lottels (Barbara)en Mannis (Manfred) brief en die van Engel. Heel blij met alles. Gaat het met Lottel (Barbara) beter?
De laatste brief werd door Ilse geschreven. Deze is van Franz. Heel veel dank voor jullie brief. Jullie weten niet wat berichten van buiten hier betekenen. Ook de krant, die ik nu regelmatig ontvang, is een oprechte troost. Zij is gisteren niet gekomen, kunnen jullie misschien nagaan of er met het abonnement iets aan de hand is? Wij hebben nu alle drie de 'kampziekte' gekregen, dat meestal na 24 dagen begint. Susie (Sanne) had het snel achter de rug. Bij Ilse was het veel heftiger, met flauwvallen en koorts, voel zich wel beter, maar is nog zwak en ligt nog in bed. Ik ben net begonnen, moet soms mijn werkzaamheden afbreken en voed mijzelf met havermout en toast. Ilse en ik werken, zij in de moederbarak, werk dat haar bevalt, maar wat ook tamelijk uitputtend is, voornamelijk voor de vrouw van I.S. de Vries. Ik werk acht uur in een bedrijf dat peulvruchten sorteerd. Men went ook daar aan. Er is een kleine kans op aangenamer werk. Maar dat soort zaken zijn op zichzelf onbelangrijk. Men spreekt zijn bekenden veelvuldig zodat men eigenlijk niet veel meer te vertellen heeft. Ze zijn bijna allemaal hier. Bedank de Zielenrägers voor hun lieve brief en Johan Bendien voor de alt viool. Het weer is afschuwelijk. Een mengeling van gloeiende zon, zandstormen en slagregens. Deze omgeving zou ik nooit als woonbestemming uitkiezen. Ilse en wij allen zijn zeer dankbaar dat onze wensen, door de bemiddeling van de Joodse Raad, snel in vervulling zijn gegaan en voor het keukenpakket. Ilse komt nu zij in bed ligt veel aan lezen toe, van mijn kant ben ik de studie Hebreeuws, die ik precies 10 jaar geleden onderbroken heb, weer opgepakt. Groeten aan alle geliefden en bekenden jullie Franz.
(Ilse): Het gaat al beter met mij. Wij missen Hans Goldschmidt en zijn moeder. Franz en ik zien elkaar 's avonds, men komt tot niets, zondags zijn wij steeds bij Bial, verder geen tijd voor bezoek. Dank voor Lottels (Barbara)en Mannis (Manfred) brief en die van Engel. Heel blij met alles. Gaat het met Lottel (Barbara) beter?
Is dit de familie Treumann aan wie Franz Ledermann een brief schrijft?
Julie Bial-Spitz heeft een boekje geschreven 'Op een klein stationnetje' over Westerbork, kon dat helaas nergens vinden.
Mijn geliefden, 29-7-1943
Omdat ik net naar Ilse's barak ben verhuisd - dus is mijn adres niet langer Barak 54, maar nu ook 71 - wij hebben dus nu dezelfde schrijfdag. Maar dan is dan ook het enige nadeel, want het is een wesenlijke verbetering. Wij kunnen nu, behalve tijdens het werk, steeds samen zijn, behalve tijdens het ontbijt kunnen wij samen eten en deze barak is in ieder geval een betering ten opzichte van de vroegere. Het voelt voor een een beetje als de verhuizing van machik naar de Gentheimerstraase. Nattuurlijk is het volkomen onmohelijk jullie een beeld te schetsen van onze huidige manier van leven hier. Men moet zich maar beperken tot aanmerkingen. De hoofdzaak is dat wij, tot mijn verbazing ook ik, op dit moment gezond zijn en ondanks alle ontberingen lijdt de stemming er niet onder. Mijn werk is door de lange duur een beetje inspannend, ik zit daar echter met keurige mensen samen, zodat ik het kan verdragen. Men doet allemaal ten opzichte van elkaar alle moeite om de toestand te verlichten en daardoor ontstaat over het algemeen een vrolijke stemming, die erg aangenaam is. daarbij komt dat door het wegvallen van blijkbaar alle uiterlijke verschillen het menselijke naar voren komt en dat ontwikkelt inzichten en ook die in het vroegere normale leven vreemd waren. Als men bedenkt dat de hele toestand, zo moet men toegeven, dat de meerderheid zich prima houdt, ook in de moeilijkste omstandigheden. Maar men moet natuurlijk gezond zijn en daarom zijn jullie pakketten zo belangrijk. Ik kan daarom alleen maar herhalen wat Ille schrijft, dat wij jullie buitengewoon dankbaar zijn, het van Lotta (Barbara) aan mijn gerichte pakket werd ik weer diep geroerd, het is weer geheel compleet in mijn bezit gekomen en heeft mijn geluksgevoel aanzienlijk verhoogd. Wij hopen alleen met alle interesse, dat de neiging van Rose om zich ongeremd over Dorothea's brief te uiten haar niet kwalijk genomen wordt. Over de hartelijke woorden van Mannis (Manfred) heb ik mij echt verheugd. Wat zijn het toch vlijtige mensen. Met ... (redacted) ben ik nu niet meer in één barak samen, hij is ook een vlijtige man. Mevrouw Rosin bekommert zich behoorlijk om ons. Kortgeleden kwam ik ook juffrouw Schüte tegen en dacht dat is toch komisch, wanneer men zo aan zijn vroegere leven denkt. Dat Rose vorige week al aan Hans geschreven heeft, doet mij goed, hopelijk komt hij spoedig met Fritz in contact. Het mooie weer is natuurlijk een opluchting, maar het is tamelijk heet, zodat wij echt van de yogurt genoten hebben. Ook voor het mineraalwater zijn wij heel dankbaar. Lotta's fantasie, die altijd lijkt te weten wat wij nodig hebben, dat is wonderbaar, dat geldt bijvoorbeeld voor het snoep, waarvan wij hier veel behoefte aan hebben. Jouw zending boter, Paul, kwam precies op tijd, van dit belangrijke voedingsmiddel gebruiken wij het meeste en wij waren er net doorheen, dat moet je gevoelt hebben. Ille (Ilse) wil graag wat Jodoformgas hebben (tegen de vlooiendie mij op wonderbare wijze vermijden). Ik hoop de hele dag in mijn trainingsbroek. Als ik een riem zou hebben kan ik tenminste ook mijn andere broeken dragen. Sanne heeft gauw een paar zomerschoenen nodig, maar 35 of 36. Ik ben al mijn vierde washandje kwijt en kan er hier niet één te pakken krijgen. Kunnen zoiets missen? Ons verbuik van instant poeder, puddingpoeder en suiker is enorm. Voor aanvulling zijn wij dankbaar. De twee pond zout, die wij gebruiken voor het wassen van rokken, is op. Graag weer gauw iets daarvan. Hartelijkst jullie Franz.
Ilse: van mij nog veel knuffeltjes voor jullie drieën. Paulientjes tekeningen zijn leuk. Maar Sanne schrijft steeds alleen naar Rose
Kan Rose misschien Rosa Citroen, 1899 zijn?
Wie is Dorothea?
Omdat ik net naar Ilse's barak ben verhuisd - dus is mijn adres niet langer Barak 54, maar nu ook 71 - wij hebben dus nu dezelfde schrijfdag. Maar dan is dan ook het enige nadeel, want het is een wesenlijke verbetering. Wij kunnen nu, behalve tijdens het werk, steeds samen zijn, behalve tijdens het ontbijt kunnen wij samen eten en deze barak is in ieder geval een betering ten opzichte van de vroegere. Het voelt voor een een beetje als de verhuizing van machik naar de Gentheimerstraase. Nattuurlijk is het volkomen onmohelijk jullie een beeld te schetsen van onze huidige manier van leven hier. Men moet zich maar beperken tot aanmerkingen. De hoofdzaak is dat wij, tot mijn verbazing ook ik, op dit moment gezond zijn en ondanks alle ontberingen lijdt de stemming er niet onder. Mijn werk is door de lange duur een beetje inspannend, ik zit daar echter met keurige mensen samen, zodat ik het kan verdragen. Men doet allemaal ten opzichte van elkaar alle moeite om de toestand te verlichten en daardoor ontstaat over het algemeen een vrolijke stemming, die erg aangenaam is. daarbij komt dat door het wegvallen van blijkbaar alle uiterlijke verschillen het menselijke naar voren komt en dat ontwikkelt inzichten en ook die in het vroegere normale leven vreemd waren. Als men bedenkt dat de hele toestand, zo moet men toegeven, dat de meerderheid zich prima houdt, ook in de moeilijkste omstandigheden. Maar men moet natuurlijk gezond zijn en daarom zijn jullie pakketten zo belangrijk. Ik kan daarom alleen maar herhalen wat Ille schrijft, dat wij jullie buitengewoon dankbaar zijn, het van Lotta (Barbara) aan mijn gerichte pakket werd ik weer diep geroerd, het is weer geheel compleet in mijn bezit gekomen en heeft mijn geluksgevoel aanzienlijk verhoogd. Wij hopen alleen met alle interesse, dat de neiging van Rose om zich ongeremd over Dorothea's brief te uiten haar niet kwalijk genomen wordt. Over de hartelijke woorden van Mannis (Manfred) heb ik mij echt verheugd. Wat zijn het toch vlijtige mensen. Met ... (redacted) ben ik nu niet meer in één barak samen, hij is ook een vlijtige man. Mevrouw Rosin bekommert zich behoorlijk om ons. Kortgeleden kwam ik ook juffrouw Schüte tegen en dacht dat is toch komisch, wanneer men zo aan zijn vroegere leven denkt. Dat Rose vorige week al aan Hans geschreven heeft, doet mij goed, hopelijk komt hij spoedig met Fritz in contact. Het mooie weer is natuurlijk een opluchting, maar het is tamelijk heet, zodat wij echt van de yogurt genoten hebben. Ook voor het mineraalwater zijn wij heel dankbaar. Lotta's fantasie, die altijd lijkt te weten wat wij nodig hebben, dat is wonderbaar, dat geldt bijvoorbeeld voor het snoep, waarvan wij hier veel behoefte aan hebben. Jouw zending boter, Paul, kwam precies op tijd, van dit belangrijke voedingsmiddel gebruiken wij het meeste en wij waren er net doorheen, dat moet je gevoelt hebben. Ille (Ilse) wil graag wat Jodoformgas hebben (tegen de vlooiendie mij op wonderbare wijze vermijden). Ik hoop de hele dag in mijn trainingsbroek. Als ik een riem zou hebben kan ik tenminste ook mijn andere broeken dragen. Sanne heeft gauw een paar zomerschoenen nodig, maar 35 of 36. Ik ben al mijn vierde washandje kwijt en kan er hier niet één te pakken krijgen. Kunnen zoiets missen? Ons verbuik van instant poeder, puddingpoeder en suiker is enorm. Voor aanvulling zijn wij dankbaar. De twee pond zout, die wij gebruiken voor het wassen van rokken, is op. Graag weer gauw iets daarvan. Hartelijkst jullie Franz.
Ilse: van mij nog veel knuffeltjes voor jullie drieën. Paulientjes tekeningen zijn leuk. Maar Sanne schrijft steeds alleen naar Rose
Kan Rose misschien Rosa Citroen, 1899 zijn?
Wie is Dorothea?
Mijn geliefden, 12-8-1943
Weer veel dank voor jullie pakketten, het heerlijke fruit. Alles is goed aangekomen ook het mineraalwater en gisteren de snijbonen.Het Jodoformgas helpt geweldig, ik en vele anderen zijn van de vlooien verlost. Stuur daar nog wat van op. Twee messen om brood mee te snijden zouden fijn zijn. Misschien even opschrijven. De zelf gebakken koeken waren heerlijk, vooral van de ... koek hebben wij gesmuld. Ik heb nu nog de gelegenheid om te koken. Wij hebben de afgelopen 14 dagen geen post meer ontvangen. gezien de omstandigheden is het beter om alleen briefkaarten te sturen met het volledige adres van de afzender. Op de postpakketten zag ik, goddank, dat jullie gezond zijn. Ik maak mij om jullie en mijzelf geen zorgen, in tegendeel mij bevalt het leven hier goed en men zegt dat ik er beter uitzie dan in Amsterdam. Ik ben minder (geestelijk) belast en kan mij volledig op mijn werk, dat zwaar maar bevredigend is, richten. Hoeveel aan ... energie gaat er over het algemeen verloren indien elke vrouw haar eigen huishouden moet doen. Wij zijn allen gezond, Sanne had wat last na haar injecties. Ik verheug mij met Paultje over het samenzijn van jullie drieën. Hans schrijft on hier direct vanuit Zwitserland. Ada is na de geboorte van het kind depressief geworden en heeft zichzelf van het leven benomen net zo als een vriendin van mij jaren geleden deed. Ruth gaat om op te knappen naar Tessin, Dolly is in Geneve. Ik ben niet jaloers. Ik vind het leven in ieder geval
... hoe en waar het ook is. Ik ben hier met de kinderen bijzonder gelukkig. Niets is mooier als zo'n kleintje in bad te doen en hen te horen kraaien en stralend te worden aangekeken. Ik gymnastiek ook met ze. Meestal heb ik slechts de huishouding te doen, maar alles komt ten goede van de kinderen. Ook moeder is heel tevreden met haar zieken verpleging en doet het onmogelijke, iedereen kent haar, zij kent geen rust en dat vindt zij ook fijn. Ik denk aan jullie met dezelfde liefde als jullie aan ons denken en omhels jullie innig met heel mijn hart.
Jullie Ilse
Wie is Ada?
Weer veel dank voor jullie pakketten, het heerlijke fruit. Alles is goed aangekomen ook het mineraalwater en gisteren de snijbonen.Het Jodoformgas helpt geweldig, ik en vele anderen zijn van de vlooien verlost. Stuur daar nog wat van op. Twee messen om brood mee te snijden zouden fijn zijn. Misschien even opschrijven. De zelf gebakken koeken waren heerlijk, vooral van de ... koek hebben wij gesmuld. Ik heb nu nog de gelegenheid om te koken. Wij hebben de afgelopen 14 dagen geen post meer ontvangen. gezien de omstandigheden is het beter om alleen briefkaarten te sturen met het volledige adres van de afzender. Op de postpakketten zag ik, goddank, dat jullie gezond zijn. Ik maak mij om jullie en mijzelf geen zorgen, in tegendeel mij bevalt het leven hier goed en men zegt dat ik er beter uitzie dan in Amsterdam. Ik ben minder (geestelijk) belast en kan mij volledig op mijn werk, dat zwaar maar bevredigend is, richten. Hoeveel aan ... energie gaat er over het algemeen verloren indien elke vrouw haar eigen huishouden moet doen. Wij zijn allen gezond, Sanne had wat last na haar injecties. Ik verheug mij met Paultje over het samenzijn van jullie drieën. Hans schrijft on hier direct vanuit Zwitserland. Ada is na de geboorte van het kind depressief geworden en heeft zichzelf van het leven benomen net zo als een vriendin van mij jaren geleden deed. Ruth gaat om op te knappen naar Tessin, Dolly is in Geneve. Ik ben niet jaloers. Ik vind het leven in ieder geval
... hoe en waar het ook is. Ik ben hier met de kinderen bijzonder gelukkig. Niets is mooier als zo'n kleintje in bad te doen en hen te horen kraaien en stralend te worden aangekeken. Ik gymnastiek ook met ze. Meestal heb ik slechts de huishouding te doen, maar alles komt ten goede van de kinderen. Ook moeder is heel tevreden met haar zieken verpleging en doet het onmogelijke, iedereen kent haar, zij kent geen rust en dat vindt zij ook fijn. Ik denk aan jullie met dezelfde liefde als jullie aan ons denken en omhels jullie innig met heel mijn hart.
Jullie Ilse
Wie is Ada?
WEGGUM.COM