Brieven gekregen van Yad Vashem, Israėl VII.
Mijn lieve Lientje! Paultje! Paulieneke!                                                               Maandag 22-3-1943

Het is met de tand en de schoenen nu voor elkaar, dus ben ik ook weer compleet en kan voor je verjaardag behoorlijk voor jullie verschijnen. Ook als het anders is dan voorgaande jaren toen niets bij tegen kon houden om bij jullie op bezoek te komen met de traditionele taart, etc, etc en al mijn wensen in een hartelijke omhelsing te vatten. Deze keer moeten wij blij zijndat wij tenminste nog met elkaar in verbinding zijn en wij willen de hoop niet opgeven dat wij in de komende jaren al onze jubilea weer op gewone wijze beleven kunnen. Mijn geliefden, wat verwennen jullie mij. Jullie brieven en met de zoveel liefde verpakte zendingen werken opwekkend in deze ongewone sfeer en dat maakt alles dragelijker en iedereen neemt daar nieuwsgierig aan deel. Alles is tot nu toe zowel in Vught als hier ongeschonden aangekomen, alleen uit een pakket van Ilse ontbreekt waarschijnlijk wat Corned Beef. Daarvoor ben ik eergisteren gecompensserd toen de schoenen met supplement aankwamen.Samen met 3 paar kousen passen zij heel goed. Mooi en comfortable en bruin geeft helemaal niets. Ik ben er gelukkig mee en kan de jouwe weer terugsturen Lientje. Ik had zij maar twee keer aan, daardoor zij ze niet beschadigd, maar borstels en schoensmeer heb ik voor de nieuwe gehouden. Kostelijk zijn ook de lekkere vruchten. Kindertjes, die ontnemen jullie jezelf weer. Ik beschouw mijzelf al als snob. Gisteren had ik met Heinz weer een gezellige middag net als vorige zondag met Dr. Bial waar ik ook nog mevrouw Goldbaum trof van wie ik niet wist dat Ille (Ilse) haar kent. Toen haar Bouwits familieleden bij mij in de Beethovenstraat woonden zag haar vaak.
Van daar ginig ik maar eens bij
Chaja langs die een brief van Ilse ontvangen had. Zij woont in een klein kamertje met één dame en zij lieten mij niet gaan, ik moest blijven eten, het was heel gezelig en zo kwam ik, volgens voorschrift, net voor acht uur in mijn barak aan. Daar lag een briefje dat ik om 5 uur bij Dr. W. (Wallach?) moest zijn. Dat ging dus niet meer, ik ga er vandaag heen. Mevrouw Landauer was nog bij mij voordat zij Ilse schreef en ook Meyers die al helemaal 'verwesterborkd' is, dat is er een beetje verwaarloosd uitzien. Ik ontmoet ook veel andere bekenden, ik treur daar niet over omdat in mijn gedachten aan jullie verstoord. Vol ongeduld wacht ik bericht af hoe de toestand van Franz is die Ille (Ilse) mij dagelijks doorgeeft. Dr. Bial zegt dat dit nu veel optredende verschijnselen zijn waarvan de oorzaak niet vaststaat. Ik kan met hem (Franz) meevoelen hoe vervelend het voor hem is. En jij, Lientje, hoe gaat het met de pijn in je heup, wat zegt de dokter er van? Ik hoop en ik wens dat het weer beter met je gaat. Ilsje, heb jij nog steeds geen hulp? Het is toch niet te doen dat jij alles steeds maar alleen moet doen. En daarbij komen ook nog de zorgen om mij. Ach, kinderen. Mijn drie meisjes jullie brieven doen mij meer goed dan ik zeggen kan, maar Stap is een kleine tyran, Paul, het is om je dood te lachen hoe jij over Paulientje schrijft! Chaja vindt dat ik op jou lijk. Precies Paul, zegt zij vaak. Liefsten, wij zijn en blijven samen! Omhelzing van Moeder.
Vermoord in Auschwitz 10-9-1943.
Vermoord in Auschwitz 10-9-1943.
Kan dit de mevrouw Landauer zijn waar Ellen Citroen-Philippi het over heeft?
Mijn Geliefden,                                                                                                                            Westerbork  19-4-1943

Allereerst weer  heel, heel, veel dank voor de geweldige en zo welkome pakketten! Alles is goed aangekomen, geen glas is gebroken en de vergeet-me-nietjes zijn in vaas vers water weer snel opgeknapt. Zij staan voor mij en ik heb er veel plezier aan. Ook het pakje van Paul en de brieven van jullie allemaal! Steeds weer verassingen! Wanneer er weer eens jam is, Ilsje, dan liever in een glazen pot dan in een kartonnen beker. Die worden messtal plat gedrukt en dat is jammer.  Haver- of gortemout kan ik goed gebruiken, ook weekelijks een half brood, of roggebrood, of pompernikkel. Hier worden de porties kleiner. Koken kan men niet meer, de fornuizen zijn weggehaald. Er is er nog één in het washok om het eten voor babies op te warmen. Er staat buiten een lange rij vrouwen voor de 24 waterkranen voor de ongeveer 300 vrouwlijke ingezettenen - er zijn veel bedden bijgekomen - één noodtoilet voor de nacht. De doorspoeling werkt meestal niet, dus wordt men ondergedompeld in de zogenaamde Westerbork geur. Overdag zijn voor de hoge nood de huisjes met 36 toiletten in gebruik, het zijn 9 rijen met toiletten naast en achterelkaar zonder tussenschotten die uitnodigen om gespreken met de buren te houden. Het toiletpapier is bijzonder welkom en ik gebruik het ook om mijn natte neus mee af te vegen. Wat ik hard nodig heb is schoon beddengoed, een niet te groot kussensloop en een laken. Het teuggestuurde beddengoed zal je vragen over vlooien beantwoorden, gezien de sporen die zij achterlaten, gelukkig niet op mijn magere lichaam. De Hansaplast komt goed van pas voor de brandwonden die ik tijdens de strijd voor een plek bij de kachel heb opgelopen. De strijd tegen het stuifzand is hopeloos. Het gaat in kleding, dekens, eigenlijk in alles zitten. Om te begrijpen hoe het leven hier is, moet men zelf ervaren. Het is gewoon onverstelbaar. Gelukkig is de zon er nog. Om met regenweer door de modder te waden, is een twijfelachtig genoegen. Nu nog de lijst met nieuwe wensen. Je doet mij zoveel verdriet mijn Ilsje en mijzelf ook, omdat ik je zo vaak en zoveel belast. Maar wanneer al het andere niet meer gaat, jullie brieven kan ik niet missen. Zij geven mij moed en houding!
Verder, van
Erna is haar wasborstel gestolen, zij hunkert naar een nieuwe. Eén van mijn aangename dames, genaamd Zielenziger wil graag een theezeefje hebben zoals die van mij. Een maandverband en kousengordel voor Leni K. Zij ligt met bronchiale catarre in de ziekenbarak. Twee Jodensterren voor mevrouw Elsbach, voor mij nog een paar handdoeken, zodat ik ze kan omwisselen. De wollen broek van jou zou ik ook graag weer retour willen hebben. Het is gewassen, maar het stof heeft het weer vuil gemaakt, zoals je ziet. Graag ook een stuk Sunlight zeep.
Sophie en Bernard kwamen een paar keer naar mij. Ik had de eerste keer aardappelkoekjes, gemengd met de nieuwe, zeer goede vispasta, havermout met uien, die hen zeer goed smaakte. Ik houd mij hart vast voor hen. Lena en een andere B. Citroen zijn ook meteen doorgestuurd. Gisteravond tussen zeven en half acht was ik in de ziekenbarak bij mevrouw Rosin, die met haar moeder daar is, maar er zelf niet ligt. Zij is heel ongerust en heeft veel zorgen. Ik ging voor haar naar Dr. Bial, die zij al gesproken had en kwam met een geruststellend bericht naar haar terug. 's Morgens stond mevrouw Landauer voor het raam. Ik was net aan het schoonmaken, maar ben met haar naar de ziekenbarak gegaan waar haar moeder ligt en voor wie zij eten afgaf. Toen naar haar man , die met veel te hoge bloeddruk in een andere ziekenbarak ligt. Zij had een vreselijk dilemma, omdat zij vandaag met het vertrekkende transport zonder haar moeder naar Theresienstadt moet. Op aanraden van de artsen hoeft zij pas met het volgende transport naar Theresienstadt, dit heeft haar rustiger gemaakt en zij laat jouw vragen om haar zuster hiervan op de hoogte te willen stellen. 's Avonds kwam ik haar tegen bij mevrouw R. Haar moeder verkeert nu in zeer slechte toestand. Hopelijk duurt het niet lang meer.
En nu nog iets betreffende P. (
Palestina?) aangelegenheid. je hebt daarvoor weer veel moeite gedaan en de benen uit je lijf moeten lopen, mijn Ilsje, je bent zo onverzettelijk. Onze gezaghebbende hier vonden de brief qua uitdrukkingen niet duidelijk genoeg en hebben liever iets concreters in handen. Hilde heeft jullie daar mededelingen over gedaan, maar de brief is er niet doorheen gekomen.
Nu wachten wij geduldig af.
Mevrouw R. zei mij, dat jij,  mijn beste Franz, weer de oude bent en dat je er goed uitziet. Ik ben hier erg blij mee. je weet waarschijnlijk helemaal niet hoe goed jou weinge maar meelevende en opbeurende woorden  doen, die ook nog eens met opvrolijkende humor gevuld zijn. En hoe lijkt Susanne daarin op jou. Mevrouw R. prees jullie vieren in alle toonaarden en iedereen die mijn kinderen kent, vertelt mij ook rijk ik ben. Als of ik dat zelf niet weet! Ja, Lientje, jij vertelde mij dat ook. Maar van jou hoor ik dat graag! Geweldig was jullie pakket weer, slechts één van de 6 citroenen heeft geleden. Het Ovomaltinebrood - of hoe het dat anders? - heeft mij goed geholpen, maar over jezelf schrijf je niets terwijl Ilse mij schreef dat het niet goed met je ging wegens pijn in je heup. Is het weer over? Bij jullie gaat het er nog steeds levendig aan toe, dus heeft jullie aanzien bij jullie vrienden niet geleden. Hoe zou dat ook kunnen. Paulientje is vast niet meer te herkennen. Plotseling is zij een grote meid geworden. Daar schijntje jullie zonnetje gelukkig voor jullie en ook voor mij. Ben je met het portret van meneer Schröder tevreden, Paulo? En hij zelf? Deze grote boog heb ik bij Dr. Wachtel opgehaald. Ik zie hem niet vaak, hij heeft het druk op het bureau, maar is steeds vrolijk. Sanne, Helga was weer heel blij met je pakje, maar eigenlijk is het niet nodig. Ik zie op de lijst die dagelijks opgehangen wordt minstens zes keer per week hun naam staan en hun ouders. De dank voor, ook voor jou, heeft zij de laatste keer aan de hele klas gestuurd. Ik zou Franz graag eens zien kousen stoppen. Dat is voor jou Ilse toch een hele grote hulp. Barbara, jij schijnt je met jou velerlei bezigheden je goed ingewerkt te hebben en veel nieuwe dingen leren. Het doet mij goed dat jij door de lessen veel afleiding hebt. Schrijf altijd wat in je opkomt. Ik stel me jou altijd als de levenslustige voor. Horen julie nog wel eens wat van Hans?  Voor Tilly en Lizzy heel hartelijk dank! Jullie worden allemaal omhelst door

                                                                      Omi-Moeder
Wie is Leni K? Kaempfer?
Kan dit de genoemde mevrouw Elsbach zijn?
Wie zijn Sophie en Bernard?

Wie zijn Lena en B. Citroen?
Is Betje Rosin-Minco de genoemde mevrouw Rosin? Haar schoonmoeder is Anna Babette Buchenbacher, geboren 5-10-1884 te Furth, Duitsland.
Bestaat er een portret van een zeker Schröder geschilderd door Paul Citroen?
Georg Muche (8 May 1895 – 26 March 1987) was a German painter, printmaker, architect, author, and teacher.

Georg Muche was born on 8 May 1895 in Querfurt, in the Prussian Province of Saxony, and grew up in the Rhön area. His father, Felix Muche, was a naļve painter and art collector who was known as Felix Ramholz.
Muche's art studies began in 1913 in Munich at the School for Painting and the Graphic Arts which had been founded by Anton A˛be and was then owned by Paul Weinhold and Felix Eisengräber. In 1914 he applied to the Royal Bavarian Academy of Fine Arts in Munich, but failed the entrance examination. His study of painting resumed in 1915, with Martin Brandenburg, when he moved to Berlin. At this time he had already been influenced by Wassily Kandinsky and Max Ernst, and became one of the earliest proponents of abstract art in Germany.

In Berlin, Muche became associated with Herwarth Walden and his Sturm artist group, working as Walden's exhibition assistant at the Sturm Gallery. He also taught painting at the Sturm Art School from 1916 to 1920. Muche's exposure to the Expressionist world influenced him to become more unconventional in his work, creating abstractions that combined elements of Cubism with the colour ideals of Der Blaue Reiter and Marc Chagall. He participated in three exhibitions from 1916 to 1918, each of which paired his work with that another artists: Max Ernst (1916), Paul Klee, and Alexander Archipenko (1918). From 1913 to 1923, Muche produced prints which showed a strong influence by Klee, as well as Marc Chagall.
His art career was interrupted with a one-year stint in the military, serving on the Western Front in 1917 during World War I.

Walter Gropius invited Muche in 1919 to join the Bauhaus art school in Weimar. At the urging of Lyonel Feininger, he accepted, becoming the youngest Master of Form. Herwarth Walden had given him a five-year contract with Sturm in 1917, but Muche dissolved it prematurely to gain some independence for his Bauhaus work.
At Bauhaus, he headed the weaving workshop from 1919 to 1925 and directed the preliminary course from 1921 to 1922. Muche married Elsa (El) Franke, who was a Bauhaus student, in 1922. After 1922 his style evolved from pure abstraction towards more figurative and organic leanings, a sort of lyric surrealism.
Muche was in charge of the 1923 Bauhaus Exhibition, their first major exhibition, for which he designed an experimental house known as "Haus am Horn". It was constructed in 1923 as the first practical implementation of the new Bauhaus building style. Such principles were key influences on 20th-century architecture. Haus am Horn was designed to showcase economical housing, providing a functional design using prefabricated materials for quick and inexpensive construction. The house, which demonstrates a keen understanding of the use of space, has been called "a true artwork of the realization of abstract monumental beauty". In 1996 the Haus am Horn became part of the World Heritage Site now called the Bauhaus and its Sites in Weimar, Dessau and Bernau. Muche was the leading proponent of the Bauhaus architectural group. In 1926 he, along with Richard Paulick, designed the innovative Stahlhaus (Steel House) at Dessau-Törten. From 1925 to 1927 he headed the Bauhaus' weaving workshop in Dessau.

Muche left the Bauhaus in 1927 to join the faculty of Johannes Itten's Modern Art School of Berlin, where he taught until 1930. For 1929's 10 Years of the November Group Exhibition, Muche oversaw the abstract and constructive design and architecture departments. Starting in 1931, until he was dismissed by the Nazis in 1933, he was a professor at the State Academy for Art and Applied Arts in Breslau, where he taught with Oskar Schlemmer. He then resumed teaching in Berlin, at the School for Art and Work, under the directorship of Hugo Häring. He remained there until 1938.
Thirteen Muche paintings and two prints were confiscated from museums by the Nazis and at least two of those works were displayed in the 1937 Munich exhibition Entartete Kunst (Degenerate Art). This exhibit was intended to inflame public opinion against modernism, which was presented as a conspiracy by people who hated German decency, and to incite revulsion against the "perverse Jewish spirit" penetrating German culture, although only six of the 112 artists included in the exhibition were in fact Jewish.
After spending some time in Italy, Muche wrote a book, Buon Fresco – Briefe aus Italien über Handwerk und Stil der echten Freskomalerei, on fresco painting. He exhibited his own frescoes at a Berlin gallery. From 1939 to 1958 Muche was on the faculty of the School for Textile Engineers in Krefeld, holding the position of artist director of the Master Class for Textile Art. He also worked in Wuppertal at an institute developing painting materials. His associates there included Oskar Schlemmer and Willi Baumeister.
He settled in Lindau, on the eastern side of Lake Constance, in 1960. There he continued his painting and graphic art work as a freelancer. His work in the 1970s included a series of paintings and drawings making up the Tafel der Schuld (Panels of Guilt). In 1979 he was awarded the Lovis Corinth Prize by the city of Regensburg. In 1980 Berlin's Bauhaus Archive assembled an extensive retrospective, Georg Muche – Das künstlerische Werk 1912–1927. Muche died in Lindau on 26 March 1987.  Source: Wikipedia.

Misshien heeft Ilse het boek van Muche van Paul en Lien gekregen?
Lieve Paul en Lientje,                                                                                                    6-5-1943

Wat verwennen julie mij! Die Muche, daar zit onze hele jeugd in. Paul, ik heb gehuild bij veel passages. Dit heb ik toch allemaal heel intensief meegemaakt, wat werd mij alles weer duidelijk. En al die intellectuele stromingen waarin jij en ik ons destijds bewogen. Ik begreep destijds de samenhang niet, maar nu is mij dat helemaal duidelijk geworden. En dat jij Muche al van Brandenburg kende wist ik niet. Zijn sphinxachtig gestalte staat mij weer duidelijk voor ogen. Man, je hebt mij hiermee geweldig plezier gedaan. En Meyer en de Stormboekhandel en de Sturm, ik heb alles heel bewust meegemaakt. Jij hebt mij heel vriendelijk steeds meegesleept. En ik ben met deze dingen groot geworden. Overigens moet in in die tijd toch al redelijk rijp geweest zijn om alles zo bewust mee te maken en alles met mijn geestelijke ontwikkeling kon verwerken. Hoe duidelijk zie ik nog de eesrte Muche voor mij waarmee jij mij het expressionisme uitlegde. Het lijkt wel of ik elke strook en kleur weer kan geven. Dus, heel, heel veel dank!
En Lientje, jij hebt mij ook veel plezier gedaan met de gestopte sokken en de zo prachtig herstelde blouse, ook al is het iets materalistisch. Dat geldt net zo goed! Bedankt!

Over moeder schreef mevrouw
Rosin, die intussen is doorgestuurd, dat iedereen er fris en gezond uitziet, in het bijzonder jullie moeder. Niet te vergelijken met de vermagerde en vermoeide vrouw die destijds bij jullie zag. Rode ronde wangen en jeugdig en mooi gekleed, de meeste mensen zijn tijdens het verblijf hier netjes gekleed. Jullie moeder is net als jullie zelf een grote steun voor mij, het is een heerlijke vrouw.
Ondertussen heb ik gehoord dat vandaar uit veel 'gestempelden' doorgestuurd zijn, men heeft het over 700 mensen, omdat er hiervandaan te weinig verzorging kwam. Ik wacht nu op post met alle details. Ik hoop één dezer dagen iets te ontvangen, ook weer eens van
Heinz. Ik moet morgen weer langs P. Hij wilde proberen of het toch niet  alleen met geld kon, of met een roman. Met boter gaat het hier ook mis. maar ik kom moeder nog een half pond margarine sturen dat ons vanuit Nijmegen gestuurd was. Een week gelden heb ik nog een half ons kaas opgestuurd. Wij hebben helemaal geen plannen. Ik ben nog niet zo bang voor ons dat het mis gaat. Barbara is nu goed voorbereid. Daag schatjes,

                                                                           jullie Ilse

WEGGUM.COM
VERVOLG