Brieven gekregen van Yad Vashem, Israël V.
Liefste kinderen, 4-2-1943
Arme Lientje, ik heb nog helemaal niets over je tenen geschreven. Ben je blij dat het nu met de operatie voorbij is en hoop dat je weer spoedig op draf zult komen (verkeerd Hollandsch). Maar weten jullie, mijn hoofd duizelt van alle nood om mij heen en het vele wat nog voor Moeder moet gebeuren. Wanneer wij niet snel een kamer vinden, zal alles uit haar huis gehaald worden voordat zij haar spullen redden kan. Maar dat is nog maar het minste. Het ziet er voor Heinz (Kaempfer) erg slecht uit vanwege de ontsnapping, daarbij heeft hij nog geluk dat het geen strafzaak is geworden. Moeder heeft een zwaar trauma opgelopen, ziet er op het ogenblik uit als een oude kleine vrouw. Hopelijk knapt zij weer op. De gedachte aan Lalla en Tata maakt iedereen gek. En dan te bedenken dat Moeder ter nauwer nood ontsnapt is! Heb je mevrouw Van den Bergh nog bedankt? Zij heeft zich op uitzonderlijke wijze met de zaak bemoeid en was geweldig in haar optreden om de zaak te behandelen. Ik heb groot respect voor haar en het werk dat de Expositeur die elk geval oppakt als ware er geen andere gevallen. Franz heeft een prachtige brief aan Sluzer geschreven.
De 'Powenz Bende' heeft ons veel vreugde opgeleverd en het is tenminste 14 dagen terug dat ik de boeken allemaal door gestuurd heb. Het was tekenend dat drie mensen achter elkaar aanbelden, die de pakketten naar de volgende adressen meenamen: Westerbork, concentratiekamp Oranienburg, St. Michielsgestel. Europa! Terwijl ik dit schrijf brult er beneden een stem: : "Drei, Vier"! En soldaten beginnen te zingen. O God, wanneer zal dit spookachtige gebeuren ophouden?
Wees omarmt, kinderen en van harte beterschap voor alle tenen en jullie hertje,
Jullie Ilse
Heb jij ... oude bekenden? Anders wil ik kijken om ze voor jou te krijgen. Ik heb nog 1Fl. van jou. Het vulgaire schilderij van Tata hangt nu bij mij.
De Powenz-bende is de titel van een roman van de schrijver Ernst Penzoldt, gepubliceerd in 1930 .
Heinz Kaempfer was de oudste zoon van Käthe Ledermann, een zus van Franz Ledermann, en advocaat Felix Kaempfer uit Posen. Hij had een jongere broer, Otto Hans, die geboren werd op 18 september 1906 , maar op 19 oktober 1918 op 13-jarige leeftijd overleed na een ernstige ziekte.
Heinz verhuisde in 1920 met zijn ouders naar Berlijn en vervolgde daar zijn schoolopleiding. Na zijn afstuderen aan het Prinz-Heinrichs-Gymnasium wilde hij zakenman worden.
De vader van Heinz overleed kort na zijn verhuizing naar Berlijn, waarna Heinz bij zijn moeder bleef wonen aan de Potsdammerstraße.
Op 4 juni 1936 trouwde hij met Eva Wrzeszinski, de dochter van een advocaat uit Berlijn.
Kort daarna vestigde het echtpaar zich in Den Haag, waar Heinz zich liet inschrijven als handelaar in etsen. Twee jaar later probeerde Heinz Kaempfer zijn moeder naar Nederland te halen. Aanvankelijk werd het verzoek afgewezen, maar op 14 november 1938 kreeg ze toestemming voor een tijdelijk verblijf .
De familie Kaempfer had een zoon, Raymond (Ray), die op 4 maart 1940 in Den Haag werd geboren .
Omdat het gezin de kuststreek moest verlaten, huurde Kaempfer in 1941 het huis Op den Driest in Beekbergen . Familie en vrienden konden er hun vakantie doorbrengen, wat tevens een bron van inkomsten werd.
Anne Frank verbleef er in 1941 enige tijd met de familie van haar vriendin Sanne Ledermann. Er bestaan ??diverse foto's van die vakantie.
In 1942 begonnen de deportaties van de Joden en de Kaempfers beseften dat ze niet langer veilig waren: ze doken onder in het westen van het land. Een paar maanden later werd vader Heinz verraden en naar Westerbork gestuurd, maar hij was een van de weinigen die het kamp levend verlieten na de bevrijding in 1945 .
Eva, die ook werd gevonden, overleefde kamp Vught. De kleine Ray, die drie jaar lang gescheiden van zijn ouders op zeven verschillende adressen had gewoond, werd in juli 1945 herenigd met zijn beide ouders .
Hij herkende hen niet meer. Later zou hij zeggen: "Het waren vreemden voor me. Ik had ze niet meer gezien sinds ik twee jaar oud was en ik wist niet eens wat er met me gebeurd was."
In 1946 werd Rays broer geboren.
Kähte, de moeder van Heinz, dook ook onder. In oktober 1942 verzocht de politiecommissaris in Apeldoorn haar op te sporen, te arresteren en voor de rechter te brengen. Ze woonde in Apeldoorn, maar werd ervan verdacht haar woonplaats te hebben veranderd zonder de vereiste vergunning. Deze omschrijving werd doorgaans gebruikt voor Joden die waren ondergedoken. Ze werd uiteindelijk gearresteerd en belandde 'via Schevingen' in het doorgangskamp Westerbork.
Een interessant detail is dat Jenny Kaiser-Fischer, de grootmoeder van Eva Wrzeszinski, bijna gelijktijdig werd gearresteerd en ook in Westerbork terechtkwam, 'via Scheveningen'. Mogelijk hebben zij via hetzelfde netwerk een onderduikadres gekregen, dat vervolgens werd ontdekt of verraden.
Op 16 november 1943 werden ze beiden gedeporteerd naar Auschwitz, waar ze op 19 november werden vermoord .
In de naoorlogse jaren was Heinz Kaempfer betrokken bij de Vereniging voor Japanse Kunst en Ambachten (nu de Vereniging voor Japanse Kunst), opgericht in 1937. Zijn liefde voor Japanse kunst lijkt te zijn begonnen in Berlijn, in een kunstgalerie aan de Pariser Platz, waar in 1931 een grote tentoonstelling van Japanse kunst plaatsvond. In zijn rol als secretaris en voorzitter van de vereniging speelde hij een prominente rol in de promotie en waardering van Japanse kunst. Hij is de naamgever van het Heinz M. Kaempfer Fonds, opgericht in 1989 , dat tot doel heeft de studie van de Japanse kunst te bevorderen en toegankelijk te maken. Heinz Kaempfer overleed in 1986 . Bron: Anne Frank Stichting.
Arme Lientje, ik heb nog helemaal niets over je tenen geschreven. Ben je blij dat het nu met de operatie voorbij is en hoop dat je weer spoedig op draf zult komen (verkeerd Hollandsch). Maar weten jullie, mijn hoofd duizelt van alle nood om mij heen en het vele wat nog voor Moeder moet gebeuren. Wanneer wij niet snel een kamer vinden, zal alles uit haar huis gehaald worden voordat zij haar spullen redden kan. Maar dat is nog maar het minste. Het ziet er voor Heinz (Kaempfer) erg slecht uit vanwege de ontsnapping, daarbij heeft hij nog geluk dat het geen strafzaak is geworden. Moeder heeft een zwaar trauma opgelopen, ziet er op het ogenblik uit als een oude kleine vrouw. Hopelijk knapt zij weer op. De gedachte aan Lalla en Tata maakt iedereen gek. En dan te bedenken dat Moeder ter nauwer nood ontsnapt is! Heb je mevrouw Van den Bergh nog bedankt? Zij heeft zich op uitzonderlijke wijze met de zaak bemoeid en was geweldig in haar optreden om de zaak te behandelen. Ik heb groot respect voor haar en het werk dat de Expositeur die elk geval oppakt als ware er geen andere gevallen. Franz heeft een prachtige brief aan Sluzer geschreven.
De 'Powenz Bende' heeft ons veel vreugde opgeleverd en het is tenminste 14 dagen terug dat ik de boeken allemaal door gestuurd heb. Het was tekenend dat drie mensen achter elkaar aanbelden, die de pakketten naar de volgende adressen meenamen: Westerbork, concentratiekamp Oranienburg, St. Michielsgestel. Europa! Terwijl ik dit schrijf brult er beneden een stem: : "Drei, Vier"! En soldaten beginnen te zingen. O God, wanneer zal dit spookachtige gebeuren ophouden?
Wees omarmt, kinderen en van harte beterschap voor alle tenen en jullie hertje,
Jullie Ilse
Heb jij ... oude bekenden? Anders wil ik kijken om ze voor jou te krijgen. Ik heb nog 1Fl. van jou. Het vulgaire schilderij van Tata hangt nu bij mij.
De Powenz-bende is de titel van een roman van de schrijver Ernst Penzoldt, gepubliceerd in 1930 .
Heinz Kaempfer was de oudste zoon van Käthe Ledermann, een zus van Franz Ledermann, en advocaat Felix Kaempfer uit Posen. Hij had een jongere broer, Otto Hans, die geboren werd op 18 september 1906 , maar op 19 oktober 1918 op 13-jarige leeftijd overleed na een ernstige ziekte.
Heinz verhuisde in 1920 met zijn ouders naar Berlijn en vervolgde daar zijn schoolopleiding. Na zijn afstuderen aan het Prinz-Heinrichs-Gymnasium wilde hij zakenman worden.
De vader van Heinz overleed kort na zijn verhuizing naar Berlijn, waarna Heinz bij zijn moeder bleef wonen aan de Potsdammerstraße.
Op 4 juni 1936 trouwde hij met Eva Wrzeszinski, de dochter van een advocaat uit Berlijn.
Kort daarna vestigde het echtpaar zich in Den Haag, waar Heinz zich liet inschrijven als handelaar in etsen. Twee jaar later probeerde Heinz Kaempfer zijn moeder naar Nederland te halen. Aanvankelijk werd het verzoek afgewezen, maar op 14 november 1938 kreeg ze toestemming voor een tijdelijk verblijf .
De familie Kaempfer had een zoon, Raymond (Ray), die op 4 maart 1940 in Den Haag werd geboren .
Omdat het gezin de kuststreek moest verlaten, huurde Kaempfer in 1941 het huis Op den Driest in Beekbergen . Familie en vrienden konden er hun vakantie doorbrengen, wat tevens een bron van inkomsten werd.
Anne Frank verbleef er in 1941 enige tijd met de familie van haar vriendin Sanne Ledermann. Er bestaan ??diverse foto's van die vakantie.
In 1942 begonnen de deportaties van de Joden en de Kaempfers beseften dat ze niet langer veilig waren: ze doken onder in het westen van het land. Een paar maanden later werd vader Heinz verraden en naar Westerbork gestuurd, maar hij was een van de weinigen die het kamp levend verlieten na de bevrijding in 1945 .
Eva, die ook werd gevonden, overleefde kamp Vught. De kleine Ray, die drie jaar lang gescheiden van zijn ouders op zeven verschillende adressen had gewoond, werd in juli 1945 herenigd met zijn beide ouders .
Hij herkende hen niet meer. Later zou hij zeggen: "Het waren vreemden voor me. Ik had ze niet meer gezien sinds ik twee jaar oud was en ik wist niet eens wat er met me gebeurd was."
In 1946 werd Rays broer geboren.
Kähte, de moeder van Heinz, dook ook onder. In oktober 1942 verzocht de politiecommissaris in Apeldoorn haar op te sporen, te arresteren en voor de rechter te brengen. Ze woonde in Apeldoorn, maar werd ervan verdacht haar woonplaats te hebben veranderd zonder de vereiste vergunning. Deze omschrijving werd doorgaans gebruikt voor Joden die waren ondergedoken. Ze werd uiteindelijk gearresteerd en belandde 'via Schevingen' in het doorgangskamp Westerbork.
Een interessant detail is dat Jenny Kaiser-Fischer, de grootmoeder van Eva Wrzeszinski, bijna gelijktijdig werd gearresteerd en ook in Westerbork terechtkwam, 'via Scheveningen'. Mogelijk hebben zij via hetzelfde netwerk een onderduikadres gekregen, dat vervolgens werd ontdekt of verraden.
Op 16 november 1943 werden ze beiden gedeporteerd naar Auschwitz, waar ze op 19 november werden vermoord .
In de naoorlogse jaren was Heinz Kaempfer betrokken bij de Vereniging voor Japanse Kunst en Ambachten (nu de Vereniging voor Japanse Kunst), opgericht in 1937. Zijn liefde voor Japanse kunst lijkt te zijn begonnen in Berlijn, in een kunstgalerie aan de Pariser Platz, waar in 1931 een grote tentoonstelling van Japanse kunst plaatsvond. In zijn rol als secretaris en voorzitter van de vereniging speelde hij een prominente rol in de promotie en waardering van Japanse kunst. Hij is de naamgever van het Heinz M. Kaempfer Fonds, opgericht in 1989 , dat tot doel heeft de studie van de Japanse kunst te bevorderen en toegankelijk te maken. Heinz Kaempfer overleed in 1986 . Bron: Anne Frank Stichting.
Lieve Paul en Lientje, 9-2-1943
Gisteren dacht ik, ik verdraag het niet meer, had alle hoop verloren, maar vandaag heb ik weer meer moed, misschien kan Sluzer het nog voor elkaar krijgen. Moeder zit sinds gisterenmiddag sinds 6 uur weer in de Schouwburg. Zij was om half vijf haar woning binnen gegaan, ik vond dat verschrikkelijk, maar zij wilde zo graag en om half zeven kwam de de dochter van tandarts Cats, zeggen dat moeder uit haar woning meegenomen was. Zij hebben gezien dat een wagen van het overvalcommando tegenover Moeder's huis stopte en belde een Grüne bij Moeder aan, zij schijnt opengedaan te hebben en kwam samen met de Grüne weer naar buiten en stapte in de wagen. Cats is meteen naar de Expediteur gelopen, hij kent Sluzer persoonlijk. Zijn dochter kwam naar ons. Ik pakte vervolgens trillend Moeder's handkoffertje samen met twee dekens en bracht het samen met Laetitia Cats naar de Expo, Franz ging er op de fiets heen. Daar was alleen een meneer, die ons vertelde, dat Moeder al in de trein zou zitten, die om 8 uur naar de Borneokade zou vertrekken. Het was toen 7 uur. Ik smeekte om de bagage naar naar toe te sturen. Hij meende dat daar ook nog geprobeerd kon worden om een vrijlating te krijgen. Toen er echter om 9 uur nog geen bericht binnenkwam, zag ik haar al op weg naar Westerbork en bedacht reeds een schriftelijk verzoek, waarin ik haar verdienste tijdens de vorige oorlog benadrukte, zodat tenmiste naar Theresienstadt gestuurd zou worden. Vanmorgen verscheen mevrouw Boll, onze vriendin van de Expo en die vertelde dat Moeder gisteren om 9 uur nog in de Schouwburg was. Dat heeft een meneer S. haar vertelt die haar werkzaam is en Moeder nog van de vorige keer herkende. Ik kreeg weer hoop. Ik liep meteen naar het huis van meneer S. hij meende dat Moeder aangeklaagd werd omdat zij zich in haar woning had opgehouden. Dit had ik tot dan toe niet in de gaten gehad. Ik dacht dat zij het lot in de armen gelopen was juist op het moment, toen zij daar was weer één of andere oproep voor de één of ander afgegeven werd. Ik liep naar de Expo met twee pakjes en een brief voor Moeder en vroeg de jongen die het vandaar uit naar haar moest brengen om Moeder te vragen waarom zij eigenlijk daar was en hoe dat zo gekomen was. Hij zal mij het antwoord komen brengen, toen ik wegliep zag ik toevallig Sluzer weggaan en sprak hem aan met: "Ik ben mevrouw Ledermann, mijn moeder zit weer in de Schouwburg". Hij vroeg: "Mevrouw Citroen"? Ja. "Waarom is zij weer haar woning binnengegaan, zij had toch iemand anders kunnen sturen"? Hij was zeer geirriteerd. "Ik zal kijken wat ik kan doen, Het is geen strafzaak, dan was er niets meer aan te doen". Ik neem dus aan dat Moeder weer eenvoudig in het kader van de Rusthuis actie er in gelopen is. En haar bagage is weg! Alle warme dingen is zij nu kwijt. Men heeft meteen naar Westerbork getelegrafeerd, maar dat gaf mij weinig hoop dat het nog boven water komt. Hier maak ik mij erg zorgen over. Als zij echt weg moet hie krijg ik dan alles wat zij nodig heeft zo snel mogelijk naar haar toe? Al haar toiletspullen, de pantoffels, etc. Maar ik heb hoop. De heer Simon zou om drie uur weer in de Schouwburg aanwezig zijn en zou proberen de ambtenaren te spreken die haar opgehaald hadden. Deze kent hij goed en gaat proberen om het een vergissing te laten lijken, omdat Moeder eerder al vrijgelaten is. Als dit maar goed komt. Ach God, zij is zo zwak en zo moe en zo vreselijk lief en ik was zo gelukkig haar bij ons thuis te hebben en eens voor haar te kunnen zorgen. En wij hebben zo geweldig met elkaar kunnen werken. Nog nooit heb ik zo'n tegenslag gehad, als op het moment dat mij het bericht gebracht werd. Ik heb het eerst helemaal niet kunnen begrijpen.
Half tien. Rond vijf uur kwam een bericht van Moeder dat zij bagage nodig heeft omdat het transport vannacht naar Vught gaat. Ik pakte dus een handkoffer in met het allernodigste wat wij hadden en maakte een rol van een matras, een deken , een kussen en een watteerde nachtjapon. Dit liet ik door een bezorgdienst naar de Schouwburg brengen. Zelf gaf ik daar haar overschoenen en paraplu af. In de Creche vertelde men mij, dat er nog wel kansen voor haar zijn, iedereen kende wel zo'n geval, dat vrijlating pas plaats vond vlak voor het transport om 2 uur 's nachts vertrok. Het kan dus wel 12 uur, of 1 uur worden. Wij moeten vertrouwen op de vaardigheid van Sluzer. Toen ik 's avonds om 7 uur thuis kwam was er ook weer een bericht van Moeder dat zij hoopte ons spoedig weer te zien. Zij heeft mijn pakketjes van vanmorgen gekregen en kon alles goed gebruiken. De jongen, die ik gestuurd had, vertelde mij nog dat Moeder het slachtoffer is geworden van een ongelukkig toeval. Gisteren zijn alle rusthuizen nog een keer bezocht om te kijken of er ergens nog mensen waren achtergebleven. en juist daar trof men Moeder aan en nam haar mee. Dus een werkelijk onheil. Kinderen, ik verdraag het niet, dat wij haar door deze lichtzinnigheid zouden verliezen.
Zij is naar Vught doorgestuurd. Waarschijnlijk gaat zij vandaar door naar Westerbork. Wij bereiden daar alles voor haar comfort voor. Ik kom er maar niet uit. Zij had hier kunnen zitten en zich laten verzorgen. En vanwege deze strafbare lichtzinnigheid moet zij nu weg. Wij hadden er aan moeten denken, dat men op maandag, woensdag, Vrijdag wanneer er opgepakt wordt hadden wij haar daar niet naartoe moeten laten gaan. Maar wie dacht eraan dat zij (de Duitsers) nogmaals daar naar toe zouden gaan, waar iedereen al opgepakt was. Mevrouw van Praag is samen met haar dochter nog in Westerbork. Ik stuur een levensmiddelenpakket naar V. tenname van de daar aanwezige vriend de heer Lehmann. Wanneer zij nog daar is kan hij het aan haar geven.
Heb je brief gekregen Lientje. Rein heeft alles al gebracht.
Jullie Ilse
In de maand februari gaat de guerrilla tegen ouden van dagen, zieken en wezen onverzwakt verder; hiervan volgt vermelding slechts te hooi en te gras. Verder 250 zieken naar de Borneokade, op 1 februari 1943 overdag; 's nachts was het ‘rustig’; de volgende nacht ‘een aantal personen, uitsluitend speciale gevallen’, op 3 februari 1943, 230 ouden van dagen en zieken overdag, 's nachts weer ‘speciale gevallen’.
In de nacht van 9 op 10 februari 1943 400 personen uit de Schouwburg naar Vught; wij vernamen op 10 februari dat kort daarvoor 426 personen uit Vught in Westerbork waren ‘aangekomen’, hoofdzakelijk personen boven 55.
Gisteren dacht ik, ik verdraag het niet meer, had alle hoop verloren, maar vandaag heb ik weer meer moed, misschien kan Sluzer het nog voor elkaar krijgen. Moeder zit sinds gisterenmiddag sinds 6 uur weer in de Schouwburg. Zij was om half vijf haar woning binnen gegaan, ik vond dat verschrikkelijk, maar zij wilde zo graag en om half zeven kwam de de dochter van tandarts Cats, zeggen dat moeder uit haar woning meegenomen was. Zij hebben gezien dat een wagen van het overvalcommando tegenover Moeder's huis stopte en belde een Grüne bij Moeder aan, zij schijnt opengedaan te hebben en kwam samen met de Grüne weer naar buiten en stapte in de wagen. Cats is meteen naar de Expediteur gelopen, hij kent Sluzer persoonlijk. Zijn dochter kwam naar ons. Ik pakte vervolgens trillend Moeder's handkoffertje samen met twee dekens en bracht het samen met Laetitia Cats naar de Expo, Franz ging er op de fiets heen. Daar was alleen een meneer, die ons vertelde, dat Moeder al in de trein zou zitten, die om 8 uur naar de Borneokade zou vertrekken. Het was toen 7 uur. Ik smeekte om de bagage naar naar toe te sturen. Hij meende dat daar ook nog geprobeerd kon worden om een vrijlating te krijgen. Toen er echter om 9 uur nog geen bericht binnenkwam, zag ik haar al op weg naar Westerbork en bedacht reeds een schriftelijk verzoek, waarin ik haar verdienste tijdens de vorige oorlog benadrukte, zodat tenmiste naar Theresienstadt gestuurd zou worden. Vanmorgen verscheen mevrouw Boll, onze vriendin van de Expo en die vertelde dat Moeder gisteren om 9 uur nog in de Schouwburg was. Dat heeft een meneer S. haar vertelt die haar werkzaam is en Moeder nog van de vorige keer herkende. Ik kreeg weer hoop. Ik liep meteen naar het huis van meneer S. hij meende dat Moeder aangeklaagd werd omdat zij zich in haar woning had opgehouden. Dit had ik tot dan toe niet in de gaten gehad. Ik dacht dat zij het lot in de armen gelopen was juist op het moment, toen zij daar was weer één of andere oproep voor de één of ander afgegeven werd. Ik liep naar de Expo met twee pakjes en een brief voor Moeder en vroeg de jongen die het vandaar uit naar haar moest brengen om Moeder te vragen waarom zij eigenlijk daar was en hoe dat zo gekomen was. Hij zal mij het antwoord komen brengen, toen ik wegliep zag ik toevallig Sluzer weggaan en sprak hem aan met: "Ik ben mevrouw Ledermann, mijn moeder zit weer in de Schouwburg". Hij vroeg: "Mevrouw Citroen"? Ja. "Waarom is zij weer haar woning binnengegaan, zij had toch iemand anders kunnen sturen"? Hij was zeer geirriteerd. "Ik zal kijken wat ik kan doen, Het is geen strafzaak, dan was er niets meer aan te doen". Ik neem dus aan dat Moeder weer eenvoudig in het kader van de Rusthuis actie er in gelopen is. En haar bagage is weg! Alle warme dingen is zij nu kwijt. Men heeft meteen naar Westerbork getelegrafeerd, maar dat gaf mij weinig hoop dat het nog boven water komt. Hier maak ik mij erg zorgen over. Als zij echt weg moet hie krijg ik dan alles wat zij nodig heeft zo snel mogelijk naar haar toe? Al haar toiletspullen, de pantoffels, etc. Maar ik heb hoop. De heer Simon zou om drie uur weer in de Schouwburg aanwezig zijn en zou proberen de ambtenaren te spreken die haar opgehaald hadden. Deze kent hij goed en gaat proberen om het een vergissing te laten lijken, omdat Moeder eerder al vrijgelaten is. Als dit maar goed komt. Ach God, zij is zo zwak en zo moe en zo vreselijk lief en ik was zo gelukkig haar bij ons thuis te hebben en eens voor haar te kunnen zorgen. En wij hebben zo geweldig met elkaar kunnen werken. Nog nooit heb ik zo'n tegenslag gehad, als op het moment dat mij het bericht gebracht werd. Ik heb het eerst helemaal niet kunnen begrijpen.
Half tien. Rond vijf uur kwam een bericht van Moeder dat zij bagage nodig heeft omdat het transport vannacht naar Vught gaat. Ik pakte dus een handkoffer in met het allernodigste wat wij hadden en maakte een rol van een matras, een deken , een kussen en een watteerde nachtjapon. Dit liet ik door een bezorgdienst naar de Schouwburg brengen. Zelf gaf ik daar haar overschoenen en paraplu af. In de Creche vertelde men mij, dat er nog wel kansen voor haar zijn, iedereen kende wel zo'n geval, dat vrijlating pas plaats vond vlak voor het transport om 2 uur 's nachts vertrok. Het kan dus wel 12 uur, of 1 uur worden. Wij moeten vertrouwen op de vaardigheid van Sluzer. Toen ik 's avonds om 7 uur thuis kwam was er ook weer een bericht van Moeder dat zij hoopte ons spoedig weer te zien. Zij heeft mijn pakketjes van vanmorgen gekregen en kon alles goed gebruiken. De jongen, die ik gestuurd had, vertelde mij nog dat Moeder het slachtoffer is geworden van een ongelukkig toeval. Gisteren zijn alle rusthuizen nog een keer bezocht om te kijken of er ergens nog mensen waren achtergebleven. en juist daar trof men Moeder aan en nam haar mee. Dus een werkelijk onheil. Kinderen, ik verdraag het niet, dat wij haar door deze lichtzinnigheid zouden verliezen.
Zij is naar Vught doorgestuurd. Waarschijnlijk gaat zij vandaar door naar Westerbork. Wij bereiden daar alles voor haar comfort voor. Ik kom er maar niet uit. Zij had hier kunnen zitten en zich laten verzorgen. En vanwege deze strafbare lichtzinnigheid moet zij nu weg. Wij hadden er aan moeten denken, dat men op maandag, woensdag, Vrijdag wanneer er opgepakt wordt hadden wij haar daar niet naartoe moeten laten gaan. Maar wie dacht eraan dat zij (de Duitsers) nogmaals daar naar toe zouden gaan, waar iedereen al opgepakt was. Mevrouw van Praag is samen met haar dochter nog in Westerbork. Ik stuur een levensmiddelenpakket naar V. tenname van de daar aanwezige vriend de heer Lehmann. Wanneer zij nog daar is kan hij het aan haar geven.
Heb je brief gekregen Lientje. Rein heeft alles al gebracht.
Jullie Ilse
In de maand februari gaat de guerrilla tegen ouden van dagen, zieken en wezen onverzwakt verder; hiervan volgt vermelding slechts te hooi en te gras. Verder 250 zieken naar de Borneokade, op 1 februari 1943 overdag; 's nachts was het ‘rustig’; de volgende nacht ‘een aantal personen, uitsluitend speciale gevallen’, op 3 februari 1943, 230 ouden van dagen en zieken overdag, 's nachts weer ‘speciale gevallen’.
In de nacht van 9 op 10 februari 1943 400 personen uit de Schouwburg naar Vught; wij vernamen op 10 februari dat kort daarvoor 426 personen uit Vught in Westerbork waren ‘aangekomen’, hoofdzakelijk personen boven 55.
Mijn Lieverds, 12-2-1943
Bedankt voor jullie brief, Lientje, Moeder had een blouse, een wollen jumper en heeft het zwarte gebreide jasje van jouw aan. Ik zei nog, toen zij wegging dat het erg koud was en zij trok het jasje erover aan. Warme pantoffersl indien die een leren zool hebben, zou fijn zijn. Ik heb gisteren nog een paar van dikke gebreide wol gekocht. Een panty zou ook fijn zijn en ook een hemd en een broek. Maar het bruine jack is niet nodig. Ik heb nog een koffer gekocht en ik wil die met alles erin naar Westerbork sturen via een vriendin van de Joodse Raad afgeven, wanneer Moeder daar aankomt zij die krijgt. Wij hebben geen enkel bericht ontvangen. De postverbinding met Vught bestaat nog niet. Ik heb er twee brieven naar toe gestuurd en hoorde dit vanmorgen vroeg. Ik heb ook twee pakketten met levensmiddelen gestuurd, die komen aan. En mag ook weekelijks 15 Gulden sturen, maar zij had geld bij zich. Ik weet helemaal niet wanneer zij daar weggaat, of als zij al in Westerbork is of dat zij in Vught blijft. Het is zo verschrikkelijk die onwetendheid.
Het is het beste dat jullie de spullen voor Moeder naar Chaja, of naar Wachtel sturen, of naar juffrouw Liesel, Oostenrijkse van de Joodse Raad.
Het huidige adres is: Ellen Citroen Philippi, geboren 30-6-1872, Transport van 10-2-1943, concentratiekamp Vught.
Jullie schrijven natuurlijk, wanneer julie de spullem sturen aan de geadreseerde en voor wie het is. Maar niets aan het pakket toevoegen, dat mag men niet, anders een extra pakket sturen.
Innigste, jullie Ilse
Heino Held is auch gepackt mit ... der teu anderen.
Op maandag 8 februari 1943 was het een koude winterdag in Nederland met een gemiddelde temperatuur van 1,5 C . Het kwik daalde tot een minimum -1,9 C van en steeg overdag tot maximaal 5,4 C . Er was matige wind uit zuid-zuidwestelijke richting en er was gemiddeld 3,9 uur zonneschijn.
Bedankt voor jullie brief, Lientje, Moeder had een blouse, een wollen jumper en heeft het zwarte gebreide jasje van jouw aan. Ik zei nog, toen zij wegging dat het erg koud was en zij trok het jasje erover aan. Warme pantoffersl indien die een leren zool hebben, zou fijn zijn. Ik heb gisteren nog een paar van dikke gebreide wol gekocht. Een panty zou ook fijn zijn en ook een hemd en een broek. Maar het bruine jack is niet nodig. Ik heb nog een koffer gekocht en ik wil die met alles erin naar Westerbork sturen via een vriendin van de Joodse Raad afgeven, wanneer Moeder daar aankomt zij die krijgt. Wij hebben geen enkel bericht ontvangen. De postverbinding met Vught bestaat nog niet. Ik heb er twee brieven naar toe gestuurd en hoorde dit vanmorgen vroeg. Ik heb ook twee pakketten met levensmiddelen gestuurd, die komen aan. En mag ook weekelijks 15 Gulden sturen, maar zij had geld bij zich. Ik weet helemaal niet wanneer zij daar weggaat, of als zij al in Westerbork is of dat zij in Vught blijft. Het is zo verschrikkelijk die onwetendheid.
Het is het beste dat jullie de spullen voor Moeder naar Chaja, of naar Wachtel sturen, of naar juffrouw Liesel, Oostenrijkse van de Joodse Raad.
Het huidige adres is: Ellen Citroen Philippi, geboren 30-6-1872, Transport van 10-2-1943, concentratiekamp Vught.
Jullie schrijven natuurlijk, wanneer julie de spullem sturen aan de geadreseerde en voor wie het is. Maar niets aan het pakket toevoegen, dat mag men niet, anders een extra pakket sturen.
Innigste, jullie Ilse
Heino Held is auch gepackt mit ... der teu anderen.
Op maandag 8 februari 1943 was het een koude winterdag in Nederland met een gemiddelde temperatuur van 1,5 C . Het kwik daalde tot een minimum -1,9 C van en steeg overdag tot maximaal 5,4 C . Er was matige wind uit zuid-zuidwestelijke richting en er was gemiddeld 3,9 uur zonneschijn.
Mijn Paultje en Lien, 17-2-1943
Meneer Blüth is terug en nam ee notitie van Lehmann mee, die Moeder ogenschijnlijk geinspireerd had en die luidde: "Goed verzorgd. Bagage niet gekregen. Groeten aan de kinderen". Ik ben vertwijfelt. Alles wat naar de Schouwburg is gebracht is dus verloren gegaan en zij heeft niets meer. Zoiets bedenk je niet. Geen deken, helemaal niets. Ik zou willen schreeuwen. Men zal haar zeker helpen, behalve meneer Lehmann, die haar zeker behulpzaam is, zijn er nog andere bekenden daar. Morgen ga ik klagen, maar wat helpt dat? Hebben jullie nog washandjes. Ik niet meer. Vanmorgen heb ik nog een levensmiddelenpakket naar Vught gestuurd omdat daar dinsdag nog was. Maar dingen om aan te trekken, daar heb ik geen vertrouwen in om die op te sturen omdat zij iedere dag in Westerbork kan aankomen wat men hier beweert en daar geloof ik ook in. Dan verdwijnt dat weer. Ik wil nu nog twee dekens naar Westerbork sturen. Verder zit alles in de koffer die ik daar al naar toe stuurde waarvan de ontvangst nog niet bevestigd is. Een paar kleine dingen wil ik nog nasturen en misschien hebben jullie nog washandjes? De gevoerde nachtjapon van Tata zat ook bij de matras in en een kussen en een oude reisdeken van ons. Allemaal weg. En zulke mooie dingen voor het eten zaten in het kleine handkoffertje. Ik dacht dat zij daar blij mee zou zijn. Hoe moeten wij dit nu volhouden?
Ik ben niet in staat om Hans te schrijven, Willen jullie dat doen? God, dit beeld. Zulke verloren gestalten. Bestaat dat nog? Franz zegt dat Zwitserland aan de oorlog ontkomen is, naar aan de vrede zal zij niet ontkomen en zal alles compleet veranderen. Hans kletst zo veel onnodige dingen over jouw lieve, eenvoudige boekje. Hij schijnt het totaal niet te begrijpen. Grappig. Hij denkt zo anders dan wij. Dat boek kan men alleen maar aanvoelen. Ik sluit nog een brief bij van Peter Diamand. Misschien kan jij dit oplossen. Mijn hoofd staat er nu niet naar. Bewaar de brief van Hans. Wanneer Moeder in Westerbork aankomt kunnen wij die opsturen. Ook de foto's. Stuur haar juist jullie foto's, die zaten in de verloren koffertje.
Gistermiddag ging ik bij Moeder's huis langs, het is al leegeghaald. Volgens juffrouw Postma had men 7 verhuiswagens nodig om alles mee te nemen. In haar kamertje hing als enige nog de foto van jullie drieën aan de muur. En boeken, fotolijstjes en papieren lagen verspreid op de vloer. Dit had men achtergelaten. Nu maar niet aan denken-.
Wanneer jullie nieuwe foto's van Hans krijgen, stuur die dan later naar haar door.
Jullie Ilse.
Blüth was een functionaris die verbonden was aan de Joodse Raad. Hij wordt genoemd als een persoon die zich bezighield met praktische zaken, zoals het proberen te regelen van barakken. In notities over kamp Vught wordt Blüth beschreven als iemand die de gave bezat om met de kamp-SS te onderhandelen.
Lehmann, gaat het hier om Hans Lehmann?
Meneer Blüth is terug en nam ee notitie van Lehmann mee, die Moeder ogenschijnlijk geinspireerd had en die luidde: "Goed verzorgd. Bagage niet gekregen. Groeten aan de kinderen". Ik ben vertwijfelt. Alles wat naar de Schouwburg is gebracht is dus verloren gegaan en zij heeft niets meer. Zoiets bedenk je niet. Geen deken, helemaal niets. Ik zou willen schreeuwen. Men zal haar zeker helpen, behalve meneer Lehmann, die haar zeker behulpzaam is, zijn er nog andere bekenden daar. Morgen ga ik klagen, maar wat helpt dat? Hebben jullie nog washandjes. Ik niet meer. Vanmorgen heb ik nog een levensmiddelenpakket naar Vught gestuurd omdat daar dinsdag nog was. Maar dingen om aan te trekken, daar heb ik geen vertrouwen in om die op te sturen omdat zij iedere dag in Westerbork kan aankomen wat men hier beweert en daar geloof ik ook in. Dan verdwijnt dat weer. Ik wil nu nog twee dekens naar Westerbork sturen. Verder zit alles in de koffer die ik daar al naar toe stuurde waarvan de ontvangst nog niet bevestigd is. Een paar kleine dingen wil ik nog nasturen en misschien hebben jullie nog washandjes? De gevoerde nachtjapon van Tata zat ook bij de matras in en een kussen en een oude reisdeken van ons. Allemaal weg. En zulke mooie dingen voor het eten zaten in het kleine handkoffertje. Ik dacht dat zij daar blij mee zou zijn. Hoe moeten wij dit nu volhouden?
Ik ben niet in staat om Hans te schrijven, Willen jullie dat doen? God, dit beeld. Zulke verloren gestalten. Bestaat dat nog? Franz zegt dat Zwitserland aan de oorlog ontkomen is, naar aan de vrede zal zij niet ontkomen en zal alles compleet veranderen. Hans kletst zo veel onnodige dingen over jouw lieve, eenvoudige boekje. Hij schijnt het totaal niet te begrijpen. Grappig. Hij denkt zo anders dan wij. Dat boek kan men alleen maar aanvoelen. Ik sluit nog een brief bij van Peter Diamand. Misschien kan jij dit oplossen. Mijn hoofd staat er nu niet naar. Bewaar de brief van Hans. Wanneer Moeder in Westerbork aankomt kunnen wij die opsturen. Ook de foto's. Stuur haar juist jullie foto's, die zaten in de verloren koffertje.
Gistermiddag ging ik bij Moeder's huis langs, het is al leegeghaald. Volgens juffrouw Postma had men 7 verhuiswagens nodig om alles mee te nemen. In haar kamertje hing als enige nog de foto van jullie drieën aan de muur. En boeken, fotolijstjes en papieren lagen verspreid op de vloer. Dit had men achtergelaten. Nu maar niet aan denken-.
Wanneer jullie nieuwe foto's van Hans krijgen, stuur die dan later naar haar door.
Jullie Ilse.
Blüth was een functionaris die verbonden was aan de Joodse Raad. Hij wordt genoemd als een persoon die zich bezighield met praktische zaken, zoals het proberen te regelen van barakken. In notities over kamp Vught wordt Blüth beschreven als iemand die de gave bezat om met de kamp-SS te onderhandelen.
Lehmann, gaat het hier om Hans Lehmann?
De eingenaar van het Pand Hondecoeterstraat 2 in 1942, kadastraalnummer Z 389, was Anna Maria Postma.
Peter Diamand werd in 1913 geboren in Berlijn en vluchtte in 1933 voor de nazi's naar Amsterdam. Tot zijn vertrek uit Europa in 1939 was hij secretaris van pianist Arthur Schnabel. Tijdens de oorlog was Peter Diamand betrokken bij het Joods Symfonie Orkest, waarin de nazi's alle Nederlandse musici van joodse afkomst concentreerden. Hij werd opgepakt en afgevoerd naar Westerbork, maar werd weer vrijgelaten omdat hij volgens de Duitse administratie 'te vroeg' was opgepakt en daarmee hun administratie in de war stuurde. Peter Diamand dook vervolgens onder.
In die onderduikjaren maakte hij samen met Henk Reinink, de latere secretaris-generaal van het ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, plannen voor het stichten van een Holland Festival.
Na de oorlog werden die plannen werkelijkheid en in 1947 werd het Holland Festival opgericht. Peter Diamand werd directeur en bepaalde in elk opzicht het beleid. Hij vond dat het Holland Festival alleen het beste en de besten op het gebied van muziek, opera en ballet naar Nederland moest halen. Door zijn toedoen zong Kathleen Ferrier Glucks Orfeo in Nederland en in 1959 trad ook Maria Callas op in Amsterdam. Hij haalde daarnaast, onder vele andere prominenten, Giulini naar Nederland. Hij was zelf het meest trots op zijn bijdrage aan de grotere bekendheid van de opera's van de Tsjechische componist Janácek die bij het Holland Festival hun eerste Nederlandse opvoering beleefden.
Peter Diamand vertrok in 1965 naar Schotland waar hij directeur werd van het vermaarde Edinburgh Festival, een functie die hij tot 1978 bekleedde. Daarna werd hij directeur van het Royal Philharmonic Orchestra in Londen en was hij adviseur van het Orchestre de Paris. Peter Diamand werd 84 jaar. Hij overleed op 16 januari 1998.
VERVOLG
WEGGUM.COM
In die onderduikjaren maakte hij samen met Henk Reinink, de latere secretaris-generaal van het ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, plannen voor het stichten van een Holland Festival.
Na de oorlog werden die plannen werkelijkheid en in 1947 werd het Holland Festival opgericht. Peter Diamand werd directeur en bepaalde in elk opzicht het beleid. Hij vond dat het Holland Festival alleen het beste en de besten op het gebied van muziek, opera en ballet naar Nederland moest halen. Door zijn toedoen zong Kathleen Ferrier Glucks Orfeo in Nederland en in 1959 trad ook Maria Callas op in Amsterdam. Hij haalde daarnaast, onder vele andere prominenten, Giulini naar Nederland. Hij was zelf het meest trots op zijn bijdrage aan de grotere bekendheid van de opera's van de Tsjechische componist Janácek die bij het Holland Festival hun eerste Nederlandse opvoering beleefden.
Peter Diamand vertrok in 1965 naar Schotland waar hij directeur werd van het vermaarde Edinburgh Festival, een functie die hij tot 1978 bekleedde. Daarna werd hij directeur van het Royal Philharmonic Orchestra in Londen en was hij adviseur van het Orchestre de Paris. Peter Diamand werd 84 jaar. Hij overleed op 16 januari 1998.
VERVOLG
WEGGUM.COM